|
 |
|
“Fetiş Nesneler/Nesne Kadınlar” dizisinin büyük boyutlu
tuvalleri Nur Koçak’ın ilk önemli çalışmalarıdır.
1974’de Paris’te gerçekleştirdiği Vivre (Yaşamak)
ya da Fetiş Nesne I ve onu izleyen resimlerde
Batı’nın renkli kadın dergilerinin reklam fotoğrafları
kendisine esin kaynağı olmuştur. Bu dönemde seçtiği
konular parfüm şişeleri, rujlar, ojeler, iç çamaşırları
gibi kadını nesne olarak süslemeye yarayan endüstri
ürünleriyle bunların reklamını yapan kitle iletişim
araçlarıdır. Bu dizinin bir başka örneği Kırmızı ve
Siyah ya da Nesne Kadınlar II adlı sütyen ve külot
resmidir. Bu tuvallerde ana tema ‘kadının kullanım
nesneleri ya da kadının nesne olarak kullanımı’dır.
1970’lerin sonunda Nur Koçak’ın ikinci dönem resimleri
başlar. Mutluluk Resimleriniz 1-36 (1981) ve
Aile Albümünden (1979-2003) adlı iki ayrı dizinin
resimlerine de Türk toplumunun fetiş nesneleri
sayılabilecek arkadaş ve aile fotoğrafları kaynaklık
eder. “Mutluluk Resimleriniz”, kağıt üzerine kurşun
kalemle yapılmış 36 adet desen/kartpostaldır. Bunlar
Kelebek gazetesinin aynı adı taşıyan köşesinde
yayımlanmış fotoğraflardan yola çıkılarak
gerçekleştirilmiş, “erkek ulus” kavramına göndermeler
yapan çalışmalardır. Özellikle kartpostal olarak
tasarlanan bu 36 deseni, piyasadan toplanan ve “Müdahale
Edilmiş Kartpostallar” başlığı altında düzenlenen 16
gerçek kartpostal tamamlar. Bu çalışmalar, kadının
toplumsal yaşamdan dışlanması eğilimini eleştirel bir
açıdan yansıtır. Sanatçının amacı izleyiciyi toplumsal
düşlerimizden toplumsal gerçeklerimize sıçratmaktır.
“Mutluluk Resimleriniz” dizisinin ilk 12 adet çalışması,
“Müdahale Edilmiş Kartpostallar”la birlikte 1981’de
sergilendiği 3.İstanbul Sanat Bayramı Yeni Eğilimler
Sergisi’nde Birincilik Ödülü (Altın Madalya) almıştır.
“Aile Albümünden” dizisi sanatçının 1970’lerin sonundan
günümüze dek sürdürdüğü bir dizi çalışmadır. Bu
resimlerin kaynağı ailesi için özel anlam taşıyan
günlerde çekilmiş fotoğraflardır. Bu türün tipik bir
örneği altıncı yaş gününde çekilmiş bir fotoğraftan
yapılan Annem, Babam, Ablam ve Ben, I’dir
(1980-83). Bu dizide işlenen figürlere Koçak Ailesi’nin
bireyleri olarak değil, Cumhuriyet dönemi orta sınıf
Türk ailesinin prototipleri olarak bakmak gerekir. Bütün
resimlerinde olduğu gibi burada da sanatçıyı asıl
ilgilendiren toplumsal tavırlardır.
Koçak’ın
olgunluk dönemi resimleri olan “Vitrinler” dizisi
1989-2000 yılları arasını kapsar ( Bu dizinin tuval ve
fotoğrafları Vitrinler I- 1990, Vitrinler II-1993,
Vitrinler III-2000 başlıkları altında değişik
sergi mekanlarında izleyiciye sunulmuştur). Sanatçının
ilk dönem çalışmalarında (Fetiş Nesneler-Nesne
Kadınlar) Batı tüketim toplumunun kadına bakış
açısını sorgulayan tavrı, “Vitrinler” dizisinde bu kez
Türk toplumunun kadına bakış açısını yansıtan,
irdeleyen biçime dönüşmüştür. Vitrinlerde sergilenen
dantelli, kırmızı-beyaz çemberlere gerili, parlak renkli
iç çamaşırlarına ait resim ve fotoğraflarla kadının
metalaştırılması, kadın bedeninin haz nesnesi olarak
sunulması olgusuna bir kez daha parmak basılır.
“Cahide’nin Öyküsü” (1996-2003) dizisi Koçak’ın bir
dönemin popüler kültür öğelerinden yararlanmasının başka
bir örneğidir. Türk tiyatro ve sinemasının önemli kadın
sanatçılarından ilk ‘pop ikonumuz’ Cahide Sonku,
Koçak’ın fotoğrafa dijital müdahalelerde bulunarak
renklendirdiği resimlerinde hem güzelliğinin doruğundaki
hali hem de çalkantılı yaşamının sonunu imleyen trajik
görüntüsüyle yansıtılır. Sanatçının 1979 yılından beri
yaptığı portreler dizisinin devamı sayılabilecek, ancak
teknik açıdan doğrudan fotoğrafı kullandığı
“Memleketimden Çocuk Manzaraları” (2000-2003) dizisini
oluşturan fotoğraflarsa, Koçak’ın gezip, gördüğü
yerlerde çektiği yalın çocuk portrelerinden oluşur
Koçak’ın
etkilendiği akımların başında Foto-Gerçekçilik gelir;
konu seçimindeyse sinema ve tiyatro afişleri, reklam ve
moda fotoğrafları, gündelik kullanım nesneleri gibi
imgeleri çeşitli tekniklerle tuvale aktaran POP SANAT’ın
izleri görülebilir. Seçtiği fotoğraftan çok, o fotoğrafı
tuvale aktarmada gösterdiği teknik titizlik, özen ve
serinkanlı/nesnel üslupla Pop Sanat’ın zaten doğal bir
uzantısı olan Foto-Gerçekciliğe yakın durduğu
söylenebilir. Başından beri çalışmalarına egemen olan
gerçekçi ve belgesel tavır son çalışmalarında da
sürmektedir. Koçak, ayrıca, 1970’lerde sanatı posta
aracılığıyla yaygınlaştırmayı amaç edinen Posta
Sanatı’na da ilgi duymuş, 1970’ler sonu ve 1980’ler
başında bu alternatif sanat ağı içinde yer almıştır.
Sanatçının, ilk çalışmaları olan Fetiş Nesneler/Nesne
Kadınlar’dan başlayarak kadının reklam
dünyasındaki, moda endüstrisi içindeki ve popüler
kültürdeki (kısaca söylemek gerekirse toplumdaki) yerini
sorgulayan çalışmaları ya da erkek ulus kavramına
gönderme yaptığı Mutluluk Resimleriniz dizisi,
yapıtlarının Feminist Sanat içinde değerlendirilmesine
yönelik ipuçları verir.
İ.Duben, E.Yıldız
|